2006/Oct/30

ภาพทัศนมิติ เชิงอากาศของ ลีโอนาร์โด
ศ. อัศนีย์ ชูอรุณ เขียน ต่วยตูนพิเศษ


การเขียนภาพให้ดุมีระยะ ความลึกด้วยการใช้เส้นหรือที่เรียกว่า "ทัศนมิติเส้น" เป็นวิธีที่มีใช้กันมานานก่อนสมัยของลีโอนาร์โด แต่การเขียนภาพให้ดูมีระยะความลึกด้วยการแสดงผลทางบรรยากาศ คงเพิ่งมีใช้ในสมัยของลีโอนาร์โด เรียกกันว่า "ทัศนมิติเชิงอากาศ"

ทัศนมิติเชิงอากาศ เป็นศัพท์บัญญัติของราชบัญฑิตยสถาน มาจาก คำ aerial perspective (แอเรีียล เพอสะเพคทีฟ) หมายถึง ภาพที่ดูเหมือนกับมองผ่านปริมาณอากาศ ทำให้สีของสิ่งที่อยู่ระยะไกลดุมีสีจางไปเป็นลำดับ ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับปริมาณความชื้นในอากาศ ปรากฏการณ์แบบนี้ทำให้สีและเส้นรอบนอกของสิ่งที่อยู่ระยะไกล ในภาพทิวทัศน์ มีความชัดเจน น้อยกว่า ที่สิ่งที่อยุ่ระยะไกล้ ทำให้มีดุมีระยะความลึก


การเขียนภาพทิวทัศน์ ที่ใช้ผลทางบรรยากาศ ทำให้ดูมีระยะความลึก เขาใช้วิธีที่ถูกใจใน ลีโอนาร์โด มาก พบว่าเขาใช้วิธีนี้ในการเขียนภาพทิวทัศน์เป็นประจำ โดยใช้มาตั้งแต่สมัยที่ฝึกงานเขียนภาพอยู่กับ แวร์รอกคีโอ ดังจะเห็็นได้จากภาพ "พิธีบัปติสมาพระเยซูคริสต์" (Baptism of Christ)

ความจริงแล้ว ภาพพิธี บัปติสมา พระเยซูคริสต์ ขึ้นดังกล่าว เป็นผลงานของครูแวร์รอคคีโอ แต่ครูเห็นว่า ศิษย์หนุ่ม ลีโอนาร์โด มีฝีมือใช้ได้ จึงให้มาร่วมเขียนในส่วนประกอบของภาพด้วย ผู้เชี่ยวชาญศิลปะลงความเห็นกันว่าส่วนของภาพนี้ที่ลีโอนาร์โด เขียน ก็คือ รูปเทวทูต ทั้งสององค์ทางด้านซ้าย กับภาพทิวทัศน์เหนือรูปเทวพูต นั้น ทั้งนี้เพราะมีฝีมือแตกต่างกับ ของครู แวร์รอกคีโอ เป็นอันมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ภาพทิวทัศน์ที่ฉากหลัง ไม่เคยมีปรากฏในผลงานชิ้นใดของแวร์รอคคีโอมาก่อน ทิวทัศน์ที่เขียนด้วยน้ำหนักอ่อนแก่ ของสีเป็นหลัก ส่วนที่อยู่ไกลออกไปสีจะมีน้ำหนักอ่อนกว่าส่วนที่อยุ่ไกล้ อีกทั้งเส้นต่าง ๆ ในส่วนที่อยู่ไกลก็ไม่ชัดเจนอย่างส่วนที่อยู่ใกล้ด้้วย นี่แหละคือ ภาพที่แสดงระยะความลึกในแบบทัศนมิติเชิงอากาศ อย่างมิต้องสงสัยเลย

สำหรับลีโอนาร์โด แล้ว การเขียนภาพแบบทศนมิติเชิงอากาศ มิใช่เพียงแต่การสร้างระยะความลึกในภาพเขียนด้้วยการไล่ระดับความมืด และความสว่างของสีเท่านั้น หากแต่เขามีคามคิดเห็นเกี่ยวกับอากาศในธรรมชาติ เป็นกลุ่มมวลของอนุภาคเล็ก ๆ ที่แทบจะสัมผัสจับต้องได้ด้วยกาย อนุภาคเหล่านี้ลอยตัวแทรกกลางระหว่างนัยน์ตา ของเรา กับสิ่งต่าง ๆ ที่เรามองเห็นอยุ่ ห้วงมหาสมุทรอากาศอันโปร่งใส ที่กั้นกลางลักษณะเช่นนี้ มีอยู่ในทุกสิ่งและทุกที่มันจะช่วยห่อหุ้ม ทุกสิ่งทุกอย่างเข้าด้วยกัน เป็นบรรยากาศที่มีความชื้นและแสงเงาอยู่ด้วย ทำให้รวมทุกสิ่งทุกอย่างเข้าด้วยกัน และ สัมพันธุ์กัน นั่นก็คือ ทำให้สิ่งที่อยู่ระยะหน้ากับที่อยู่ ระยะหลังมีความเกี่ยวเนื่องสัมพันธ์กันนั่นเอง นับว่าเขาให้ความสำคัญกับบริเวณว่างแห่งอากาศ ในระหว่างรูปสิ่งต่าง ๆ ในภาพด้วยเป็นอันมาก

ลีโอนาร์โด ใช้เวลาหลายปีในช่วงชีวิตของเขา สนุกไปกับการศึกษา เกี่ยวกับบรรยากาศในทิวทัศน์ธรรมชาติเขาได้จดบันทึกเรื่องเหล่านี้ไว้ในบันทึกส่วนตัวเอาไว้หลายหน้าและ ได้แสวงหาวิถีทางที่จะสร้างระยะคามลึกลวงตา ในภาพเขียนของเขา ให้ได้ผลเต็มที่

ซึ่งลีโอนาร์โด เขียนขึ้นเมื่อประมาณ พ.ศ. 2015 (ค.ศ. 1473) ขณะมีอายุราว 20 ปี ภาพนี้ เกี่ยวข้องกับเรื่องทัศนมิติเชิงอากาศ มาตั้งแต่เริ่มจับงานวิชาชีพจิตรกรรม


ต่อมาราว ค.ศ. 1483 เมื่อเลโอนาร์์โด มีอายุราว 31 ปี เขาได้ เขียนภาพทิวทัศน์แบบทัศนมิติเชิงอากาศ ลงในฉากหลังของภาพ "พระแม่มารีถ้ำ หินผา (Madonna of the rocks) อย่างเห็นได้ชัดเจนอีกครั้ง เป็นภาพทิวทัศน์จากภายในถ้ำ มองเห็นหินผา ในระยะต่าง ๆ ห่างออกไปจนไกล ค่าน้ำหนักของสีหินในระยะต่าง ๆ กลืนเข้าหากันทำให้หินผาในระยะไกลดูเลือนลาง เหมือนมองผ่านม่านหมอกในยามเช้าที่อากาศชื้น การใช้วิธีทัศนมิติเชิงอากาศ ในภาพนี้ ช่วยให้ภาพดูโปร่งขึ้น ลดความอึดอัดได้มากทีเดียว นับเป็นตัวอย่างภาพทัศนมิติเชิงอากาศที่ชัดเจนดี ภาพหนึ่งของลีโอนาร์โด


ตัวอย่างภาพ ทัศนมิติเชิงอากาศ ที่ชัดเจนมากอีกภาพหนึ่ง ของลีโอนาร์โด ได้แก่ ภาพทิวทัศน์ที่ฉากหลัง "พระแม่มารีและพระบุตรกับเซนต์แอนน์" (Virgin send Child with st.Anne) เขาเขียนไว้ราว ค.ศ. 1500 ขณะมีอายุราว 48 ปี เป็นภาพทิวทัศน์เขามุมกว้างที่มองจากที่สูง แลเห็นยอดเขาน้อยใหญ่อยุ่ลดหลั่นกันไป จนลับหายกลืนไปกับสีของท้องฟ้าและผืนน้ำ นอกจากเราจะรู้สึกได้ว่าเป็นทิวทัศน์ที่มีระยะความลึกกว้างไกลและมีอากาศห่อหุ้มโดยทั่วไปหมด ดูรู้สึกถึงความหนาวเหน็บ เหมือนอยุ่แถบขั้วโลกได้้ด้วย นับเป็นภาพทัศนมิติเชิงอากาศที่ชัดเจนดี อย่างไม่เคยมีใครทำเช่นนี้มาก่อน


ตัวอย่างภาพทัศนมิติเชิงอากาศ ที่ดีที่สุดชิ้นหนึ่งของลีโอนาร์โด น่าจะเป็นฉากหลังของ "โมนาลิซา" เขาเขียนขึ้นราว ปี ค.ศ. 1508 ขณะมีอายุราว 51 ปี เป็นภาพที่แสดงระยะความลึกไกล และบรรยากาศยามหมอกลงจัดได้น่าชมมาก แสดงถึงความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ในระหว่างส่วนท้องฟ้า ภูเขา และผืนน้ำ กลืนหายเข้าหากัน จึงมองเห็นขัดข้างเลือนรางบ้าง ผู้ชมภาพนี้ จึงสามารถใช้จิตนาการส่วนตัวได้มากกว่าธรรมดา

วัลเทอร์ เพเทอร์(Watter pater) ผุ้ศึกษาวิจัยภาพโมนาลิซา ได้เขียนถึง ฉากหลังที่เป็นภาพทัศนมติเชิงอากาศ นี้ว่า "มันเป็นความงามที่ซึมซาบ เข้าในจิตวิญญาณของผู้ชม ทำให้เกิดความปีติยินดี" ดังนั้น ถ้าจะถือว่านี่คือตัวอย่างภาพทัศนมิติเชิงอากาศ ที่ดี ที่สุดอของลีโอนาร์์โด ก็คงไม่ผิด



ถึงแม้ว่า ศิลปิน วัย 51 ปี ลีโอนาร์โด จะประสบความสำเร็จยอดเยี่ยม ในการเขียนทิวทัศน์แบบทัศนมิติเชิงอากาศ แล้ว แต่เขายังศึกษาจากธรรมชาติตลอดเวลา เขาก็จะวาดภาพไว้เป็นผลงานศึกษา และได้ทำไว้จำนวนมาก อย่างเช่น ภาพวาดศึกษาที่นำมาคือภาพวากทิวทัศน์ วาดเมื่อ ค.ศ. 1511 เขามีอายุเมื่อ 59 ปี เป็นภาพวาดสีแดงเรื่อ และวาดเน้นส่วนที่สว่างจัดด้วยสีขาว ขนาดภาพ 10 x 15 ซม. ปัจจุบันอยุ่ในห้องสะสมศิลปกรมหลวง (Royal collection) ประเทศอังกฤษ

ภาพวาดศึกษาทิวเขา ที่อยู่ในปราสาทวินด์เซอ์ชิ้นนี้ ลีโอนาร์โด คงจะวาดศึกษาทิวเขาแอลพ์ในประเทศอิตาลี เป็นแนน่ แสดงให้เห็นถึงว่า เขามีความสนใจในเรื่องระยะความลึกของภาพในเชิงบรรยากาศมาก เขามีความเห็นว่า อากาศที่อยุ่ใกล้พื้นดินมีคามหนาทึบมาก ขณะที่ "อากาศ ส่วนที่อยู่สุงขึ้นไป ความหนาทึบจะเบาบางคง และยิ่งสูงขึ้นไปอีก จะยิ่งใสมากขึ้นเรื่อย ๆ " เขาจึงบันทึกเป็นหลักการในการเขียนภาพ ไว้ว่า "เพราะฉะนั้น เพื่อนจิตรกร เมื่อท่านเขียนรูปภาพภูเขา ท่านก็จะเห็นท่านเขียนรูปภาพภูเขา ท่านจะเห็นว่าเชิงเขา มีสีจางกว่าที่ยอดเขาเสมอ และเมื่อยอดเขาสุงมากขึ้น ก็จะยิ่งเผยรูปร่างและสีที่แท้จริงของมันให้เห็น ชัดเจนขึ้น"

ดังนั้น ผลงาน "ภาพทัศนมิติเชิงอากาศของลีโอนาร์โด" จึงมีคุณค่าและน่าศึกษา เป็นอย่างยิ่ง

แหล่งข้อมูล Time-Life Library of Art. The World of Leonardo.B.V. :Time-Life international (Neterland) 1976.

Comment

Comment:

Tweet


ภาพเทพมากเลยค่ะ
#14 by กิ๊บ (124.122.218.163) At 2009-10-11 10:40,
confused smile ดีจังได้รู้อะรัยดีดีopen-mounthed smile
#13 by (58.10.27.21) At 2008-11-14 13:02,
#12 by (203.172.217.57) At 2008-08-19 13:07,
#11 by สาะนบ (203.172.223.9) At 2008-08-05 10:57,
ดูไม่ออกอ่ะ


คงจะไม่มีหัวทางด้านนี้
#10 by (202.28.69.165) At 2008-07-05 21:23,
หาภาพพวกนี้มาจากไหน อยากให้นำภาพ เดอะ ลาส ซัปเปอร์ มาลงด้วย tongue
#9 by แม่มดขาว (202.142.204.1) At 2008-01-10 08:39,
ความรู้เยอะจัง
#8 by อินทัช (203.172.221.27) At 2007-11-27 12:12,
ฎโฌโฆฤฌ"๐โฌฎ"ฑฌ๐ฎฑฌ
#7 by ผป (203.172.221.27) At 2007-11-27 12:11,
#6 by (203.172.221.27) At 2007-11-27 12:11,
โอ้....เจ้าช่วยกล้วยทอด มันยอดมั๊ก มัก
#5 by fhon (203.172.224.115 /172.23.4.133) At 2007-07-10 14:34,
อยากวาดได้อย่างนี้มั่งจัง
#4 by แนน (203.118.124.142) At 2007-02-27 15:17,
แปลกดีครับ เพิ่งรู้เหมือนกัน
#3 by โก๋สิจ๊ะ At 2006-11-21 21:16,
อยากวาดได้อย่างนี้จังเลย.......
#2 by GoddessIsis At 2006-11-08 15:35,
โอ้ว ความรู้ใหม่ๆ
#1 by ฟิวส์ At 2006-10-31 00:21,