ช่วงยุคปลายทศวรรษ 1990 ถึงปัจจุบัน

ช่วงปลายทศวรรษ 1990 นั้นเกิดตัวแปรทางเทคโนโลยีที่ส่งผลกระทบทางสังคมในแง่ที่เป็นตัวเร่งวิถี ของปัจเจกนิยม แนวคิด นีโอ ฮิวแมนนิส์ (Neo-Humanism)และ แนวคิดโพสโมเดิร์นนิสม์ ที่มีมาก่อนหน้านี้ ตัวแปรก็คือ เทคโนโลยีการสื่อสาร และ เครือข่ายอินเตอร์เน็ต ซึ่งทำให้เกิดการรวมกับความสับสนของทิศทางการพัฒนาของสังคม ในยุคก่อนหน้านี้ จนเกิดการล่มสลายของสถาบันทางสังคม นอกเหนือจากแนววิทยาศาสตร์ เช่น GTO และ ป๋าอัจฉริยะ ได้พยายามนำเสนอออกมา และแนวคิดที่มาจากกลุ่มของผู้ต่อต้านระบบทางสังคม ตัวอย่างเช่น ฮิปปี้ และพังค์ จนเกิดเป็นวัฒนธรรมดิจิตอล ของกลุ่มวัยรุ่นช่วงอายุ 12-19 ปี และคนหนุ่มสาวในช่วง 20-30 ปี ขึ้นทั่วโลก

กลุ่มทางสังคมที่ได้รับอิทธิพลการดำเนินชีวิตจากเทคโนโลยีด้านคอมพิวเตอร์และอิเล็กทรอนิกส์ เช่น Geeks, Hackers, crackers, phreakers และ cyberpunks ได้รับแรงหนุนจากเครือข่ายคอมพิวเตอร์

จนมีผู้เรียกคนยุคนี้ว่าเป็นยุค geeks revenge คือการกลับมาแก้แค้นของคนกลุ่มนี้ต่อสังคม เนื่องจากกลุ่มคนดังกล่าวในสมัยก่อนมักถูกสังคมมองว่าเป็นพวกตัวประหลาด (ในเมืองไทยมีการให้คำนิยาม เช่น พวกเด็กเรียน พวกนักวิทยาศาสตร์สติเฟื่อง และ พวกติ๊งต๊อง) แต่กลับกลายเป็นว่าขณะนี้กลุ่มคนเหล่านี้เมื่อเติบโตเป็นผู้ใหญ่บางคนกลาย เป็นนักวิทยาศาสตร์ที่มีชื่อเสียง บางคนกลายเป็น CEO ของบริษัทยักษ์ในอุตสาหกรรมด้านคอมพิวเตอร์และอิเล็กทรอนิกส์

ตัวละครในวรรณกรรมต่าง ๆ มีความเป็นมนุษย์มากขึ้น ความเป็นจริงถูกทดแทนด้วย โลกเสมือนจริง (Virtual Reality, VR) และข้อมูลข่าวสารสนเทศที่หลั่งไหลกันเข้ามาจนเกิดเป็น ความเป็นจริงที่ถูกสร้างขึ้น (Hyperreality) ซึ่งทำให้มนุษย์เกิดการถ่ายเททางวัฒนธรรมของมนุษย์ ปัจจุบันก็เข้าใกล้ความเป็นอิสระสูงและ ไร้ระเบียบทางสังคม (Chaos) และมีความซับซ้อนสูงเทียบได้กับหน่วยอิททรีย์ขนาดใหญ่ (Mainzer, 1994)

สิ่งเหล่านี้เอง เมื่อผสมกับแนวของนิยายวิทยาศาสตร์ จึงเกิดนิยายวิทยาศาสตร์แนวคอมพิวเตอร์และไซเบอร์พังค์ ขึ้นมาตั้งแต่ยุค 1980 แม้จะไม่เด่นแต่ก็เป็นแนวเรื่องที่ได้รับความนิยมขึ้นเรื่อง ๆ โดยมักกล่าวถึง นาโน เทคโนโลยี การควบคุมเครื่องจักรด้วยเสียงและคำพูด การตัดต่อยีนการประยุกต์วิศวกรรมพันธุศาสตร์เข้ากับเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์และเครื่องจักร ระบบปัญญาประดิษฐ์ โลกในมิติคู่ขนานซึ่งอยู่ในคอมพิวเตอร์ การเชื่อมต่อของจิตเข้าสู่โลก คอมพิวเตอร์ การเชื่อมต่อสมองมนุษย์เข้ากับคอมพิวเตอร์และอาชญกรรมทางเครือข่ายคอมพิวเตอร์ ปรากฏในภาพยนตร์ต่าง ๆ เช่น Wargames, Tron, Blade Runner, Johnny Mnemonic, The Terminator, Hackers, Disclosure, The Net, The Matrix, 13^th Floor, Borg ใน Star Trek, Balylon 5 , Barth: Final Conflict และ The Cell

เฉพาะการ์ตูนวิทยาศาสตร์ของญี่ปุ่น ในยุคหลังนั้น ยังคงเอกลักษณ์ของตนเองในส่วนที่เป็นการ์ตูนแนวแอ๊กชั่น และ แนวเรื่องหุ่นยนต์ยักษ์และหุ่นแปลงร่างก็ยังคงปรากฏให้เห็น แต่แนวเรื่องที่กำลังมาแรงคือแนว ตัวอย่างเช่น Ghost in the Shell เนื่องจากในยุคนี้มีการตั้งคำถามเกี่ยวกับภาวการณ์ดำรงอยู่ของสติปัญญาเทียม ในระบบเครือข่ายคอมพิวเตอร์และคุณค่าของความเป็นมนุษย์ การพัฒนาของสิ่งที่เรียกว่า ความรู้สึกนึกคิด consciousness และสติปัญญา (Intellect) มาจนมีการอภิปรายอย่างกว้างขวางว่ามีความเป็นไปได้หรือไม่ในการสร้างสิ่งเหล่านี้ขึ้นมาโดยมนุษย์ (Mainzer, 1994)

Ghost in The Shell

Evangelion การ์ตูนแนวหุ่นยนต์ยักษ์ที่มีชีวิตที่สร้างจากเทคโนโลยีชีวภาพ ซึ่งภายหลังเน้นเรื่องจิตและใช้สัญลักษณ์เชิงปรัชญมาก

เรื่อง อีวา เกเลี่ยน ชื่อนี้ก็คงรู้จักกันในนามมนุษย์คนแรกที่เป็นผู้หญิง คือ อดัม กับอีวา ในเรื่องนี้เป็นเรื่องราวหลังการเกิดอุกาบาทชนโลก ที่ครั้งหนึ่งเคยทำให้ไดโนเสาร์สูญพันธุ์ และเกิดขึ้นอีก และที่เกิดเหตุ มีการค้นพบชิ้นส่วนสิ่งมีชีวิต จึงเรียกว่า อดัม และมนุษย์ก็สร้างอีวา เป็นมนุษย์เทียม และมีสิ่งมีชีวิตออกมาทำลาย เรียกว่า เทวทูต มนุษย์ใช้ชื่อนี้เรียกว่าเป็นการลงทัณฑ์จากพระเจ้า ที่พระเจ้าส่งมาเพื่อทำลายมนุษย์ มนุษย์ต้องป้องกันตนเองจึงเป็นที่มาของเรื่องนี้แหละครับ เรื่องนี้ชอบมากครับ ดูหลายครั้งไม่เบื่อ แฝงด้วยปรัชญา ตอนจบยังทิ้งปริศนาต่าง ๆ ไว้มากมาย

สภาพเบื้องลึกของจิตใจ ชินจิ(พระเอก) ที่กำลังสับสน
มนุษย์เกิดมาเพื่ออะไร? มนุษย์กำลังทำอะไร? และมนุษย์กำลังจะไปไหน?

Macross 7 การ์ตูน ในชุดของมหากาพย์ มาครอส ผ่านบทเพลง ซึ่งเป็นไอเดียวหลักของมาครอสมา โดยตลอด (เสียแต่ว่า มาครอส 7 เป็นการ์ตูนเน้นสไตล์ของวงการบันเทิงและเพลงร๊อก มากกว่าเนื้อหาทางด้านเทคโนโลยีการบิน ความรักสามเส้า และสงคราม

การมองโลกในการ์ตูนยุคนี้ มักไม่มองว่าใครเป็นคนหรือคนเลวอย่างชัดเจน ซึ่งเข้ากับแนวคิดต่าง ๆ เนื่องจากแนวคิดที่ต้องการจะไม่ยึดติดในบรรทัดฐานใด ๆ และไม่มองความเป็นจริงอย่างสุดขั้ว ไม่พยายามเอามาตรฐานใดไปตัดสินสิ่งอื่น เนื่องจากความจริงเป็น สิ่งสัมพันธ์ แนวคิดดังกล่าวสะท้อนออกมาทั้งในเชิงของมนุษยศาสตร์และวิทยาศาสตร์ในปัจจุบัน (Kosko, 1993)